Open informatieplatform
gebouwd op W3C standaarden

Digitale soevereiniteit

Soevereiniteit gaat over juridische en politieke controle over je data en systemen. Een soevereine organisatie kan antwoorden: wie heeft jurisdictie over mijn data? Onder welke wetgeving valt deze? Kan een buitenlandse overheid toegang afdwingen?

Soevereiniteit gaat verloren zodra je data in een buitenlandse jurisdictie terechtkomt — zelfs als deze versleuteld is, zelfs als de servers fysiek in Europa staan. Een Amerikaanse cloudprovider valt onder de CLOUD Act, ongeacht waar zijn datacentra staan. Microsoft bevestigde dit in de Franse Senaat in 2025: het kan niet garanderen dat Europese data nooit wordt overgedragen aan Amerikaanse autoriteiten.

Soevereiniteit is een juridische vraag, geen technische. Je hebt het of je hebt het niet. Er bestaat geen "gedeeltelijke soevereiniteit."

Digitale autonomie

Autonomie gaat over operationele vrijheid — het praktische vermogen om zelfstandig te handelen. Een autonome organisatie kan van leverancier wisselen, eigen systemen inspecteren, tools aanpassen, en doordraaien zelfs als een leverancier verdwijnt of zijn voorwaarden wijzigt.

Autonomie gaat verloren door vendor lock-in: propriëtaire bestandsformaten die niet geëxporteerd kunnen worden, API's die niet gedocumenteerd zijn, licenties die ingetrokken kunnen worden, en SaaS-platformen waar je geen toegang hebt tot de onderliggende code of het datamodel.

Autonomie is een architectuurvraag. Het wordt vanaf het begin ingebouwd via open standaarden, open source en dataportabiliteit — of het wordt stilzwijgend opgegeven, met elke propriëtaire afhankelijkheid die erbij komt.

Lock-in stapelt zich op in de tijd

Elk document dat in een propriëtair formaat wordt opgeslagen, elke API-aanroep naar een gesloten systeem, elke workflow gebouwd op een leverancierspecifiek schema voegt een extra laag afhankelijkheid toe. Na tien jaar is de opgestapelde lock-in structureel onmogelijk terug te draaien zonder een volledige systeemvervanging. Publieke sector organisaties zijn bijzonder kwetsbaar omdat hun informatie tientallen jaren bewaard moet worden — lang nadat het commerciële belang van een leverancier om compatibiliteit te handhaven is vervallen.

Verantwoording kan niet worden gereconstrueerd

Overheidsinformatiesystemen moeten kunnen bewijzen wat er is gebeurd, wanneer en door wie — voor Awb-verantwoording, Woo-naleving en juridische procedures. Propriëtaire auditlogs worden beheerd door de leverancier, niet door de organisatie. Als de leverancier zijn formaat wijzigt, stopt of simpelweg weigert een log te verstrekken, is de verantwoordingsketen verbroken. Open standaarden zoals PROV-O maken het auditspoor een eersteklas, onafhankelijk verifieerbaar artefact — geen commercieel bijproduct.

Interoperabiliteit tussen organisaties faalt

Wanneer twee organisaties verschillende propriëtaire systemen gebruiken, vereist het delen van informatie maatwerk integratiewerk — aangepaste connectoren, bilaterale afspraken, dataconversie en doorlopend onderhoud. Dit is waarom samenwerking in de publieke sector zo moeilijk is: decennia van propriëtaire systemen hebben interdepartementaal informatie delen structureel bemoeilijkt. Open standaarden zoals DCAT2 en SPARQL stellen elke twee nodes in staat om elkaar te bevragen zonder voorafgaande afspraak over implementatiedetails.

Langetermijnbewaring wordt onmogelijk

De Nederlandse Archiefwet vereist dat overheidsdocumenten tot 115 jaar leesbaar zijn. Het DUTO-principe "Duurzaam" eist hetzelfde. Een document opgeslagen in een formaat dat propriëtaire software nodig heeft om te renderen is niet duurzaam toegankelijk — het is gegijzeld door het voortbestaan van die software. Open formaten zoals RDF/N-Triples, PDF/A en XML zijn door elk systeem leesbaar, nu en over tientallen jaren, omdat hun specificaties openbaar en implementatie-onafhankelijk zijn.

Het antwoord van Prisma

Prisma is ontworpen om soevereiniteit en autonomie gelijktijdig te leveren. Elk component gebruikt uitsluitend W3C open standaarden — geen propriëtaire formaten, geen leverancierspecifieke API's, geen lock-in. Het volledige systeem kan geaudit, geforkt, gemigreerd of component voor component vervangen worden. En omdat het draait op EU-infrastructuur onder EU-wetgeving, is de juridische soevereiniteit structureel, niet beloofd.

Bekijk de volledige EU Soevereiniteitsmatrix →

Prisma en het VITAM-programma

Prisma implementeert dezelfde principes als VITAM — duurzame bewaring, volledige traceerbaarheid, interoperabiliteit — maar met W3C standaarden (DCAT2, PROV-O, ODRL) in plaats van SEDA/XML. Beide benaderingen zijn compatibel via DCAT-AP, het gemeenschappelijke Europese profiel. Prisma kan parallel draaien met VITAM of het aanvullen voor federatieve uitwisselingen tussen organisaties.

Prisma en het DOMEA/XDomea-concept

Prisma implementeert dezelfde principes als het DOMEA-concept — volledige traceerbaarheid, langetermijnarchivering, interoperabiliteit tussen overheden — maar op basis van open W3C standaarden (DCAT2, PROV-O, ODRL) in plaats van propriëtaire XML-schema's. XDomea en DCAT-AP zijn compatibel via gemeenschappelijke metadatastructuren. Prisma vult bestaande DOMEA-conforme systemen aan met federatieve queries zonder datakopie.